BT Corporate - шаблон joomla Оригами

UAC Mühendislik

Metalik Malzemeler Eğme Deneyi

Font Size

SCREEN

Profile

Layout

Menu Style

Cpanel

Metalik malzemelerdeki eğme deneyinin kapsamdaki standartlara ve ölçüm aralıklarına uygun olarak yapılış, hesaplama ve değerlendirme işlemlerini tanımlar. Bu talimat Çekme/Basma-Çentik darbe deney laboratuvarında bulunan Alşa marka hidrolik universal çekme/basma cihazı kullanılarak 20kN -600kN aralığında kaynaklı veya kaynaksız metalik malzemelerin eğme testlerinin yapımını kapsamaktadır.
DENEY METODU
Deney TS 205-1 EN ISO 7438 /Şubat 2006 Metalik Malzemeler-Eğme Deneyi ve TS EN ISO 5173 /Temmuz 2010 Metalik Malzemelerde Kaynaklar Üzerinde Tahribatlı Muayeneler-Eğme Deneyi Standartlarına uygun olarak yapılmaktadır
NUMUNE TANIMI
Kaynaksız Numunelerde:
Test edilecek numuneler müşteri tarafından ürün ile ilgili standarta ve madde 3’teki Deney Metodu standartlarına uygun hazırlanmış olarak bölüme teslim edilir. Eğme deneyinde yuvarlak, kare, dikdörtgen veya çokgen kesitli deney parçaları kullanılmalıdır. Deney parçasından numune alma esnasında alev veya makas ile kesmeden etkilenen bölgeler kullanılmamalıdır.
Dikdörtgen deney parçalarının kenarları, aşağıdaki değerleri geçmeyecek şekilde yuvarlatılmalıdır:
- Deney parçasının kalınlığı 50 mm veya daha büyükse, 3 mm,
- Deney parçasının kalınlığı 50 mm’den az, 10 mm’ye eşit veya daha büyükse, 1,5 mm,
- Deney parçasının kalınlığı 10 mm’den az ise 1 mm
olmalıdır.
Köşelerin yuvarlatılması sırasında, deney sonuçlarını olumsuz yönde etkileyebilecek, enine çapaklar, çizikler
veya işaretler oluşmamasına dikkat edilmelidir. Bununla birlikte köşeleri yuvarlatılmamış deney parçaları ile de deney sonuçları olumlu olmak kaydı ile eğme deneyi yapılabilir.
Aksi ilgili standarda belirtilmedikçe, deney parçasının genişliği aşağıdaki şekilde olmalıdır:
a) Mamulün genişliği 20 mm veya daha küçük olursa, mamulün genişliğine eşit,
b) Mamulün genişliği 20 mm’den büyük olursa:
- Mamulün kalınlığı 3 mm’den az olursa (20 ± 5) mm,
- Mamulün kalınlığı 3 mm veya daha fazla olursa 20 mm ila 50 mm arasında

Deney Parçasının Kalınlığı:
Profil, levha ve şeritlerden alınan eğme deneyi parçasının kalınlığı, alındığı mamulün (profil, levha veya şerit) kalınlığına eşit olmalıdır. Mamul kalınlığı 25 mm’den büyük olduğunda, tek bir yüzeyi 25 mm’den küçük olacak şekilde makinede işlenebilir. Eğme yapılırken, deney parçasının makinede işlenmemiş yüzeyi eğme eğrisinin (kavisinin) dış yüzeyinde kalmalıdır.
Yuvarlak kesit alanlı parçalar için çap, çokgen kesit alanlı parçalar için çokgenin içinden çizilen
çapı 30 mm’yi geçmezse; eğme deneyi parçaları, mamulünkine eşit kesit alana sahip olmalıdır.
Yuvarlak kesitli parçanın çapı veya çokgen parçada içerden çizilen yuvarlağın çapı 30 mm’den büyük ve 50 mm veya küçükse, 25 mm’den daha küçük bir çapa küçültülebilir. Deney parçası çapı veya çokgen kenarlı mamulün kesit yüzeyi içerisine çizilen çemberin çapı
50 mm’den büyük olduğunda deney parçası 25 mm’den az olacak şekilde işlenerek küçültülür
Deney parçasının işlenmemiş yüzeyi eğme deneyi uygulanırken dış yüzeyde kalmalıdır.

Döküm, dövme ve yarı mamul deney numuneleri kullanıldığında, deney parçasının boyutları ve numune alma, genel teslim alma şartlarında veya anlaşma ile tanımlanmalıdır.

Özel anlaşma ile Standardın Madde 5.3 ve Madde 5.4'te belirtilen genişlik ve kalınlıktaki ölçülerden daha büyük ölçülerdeki deney parçaları ile de eğme deneyi yapılabilir.
Deney parçasının uzunluğu: Deney parçasının uzunluğu, kullanılan eğme çihazına (destekler arası açıklığa) ve deney parçası kalınlığına bağlıdır.

Kaynaklı Numunelerde:
Numune alma
Alın kaynaklarının enine eğme deneyi için deney numunesi, taIaş kaldırma işIeminden sonra kaynak ekseni deney numunesinin ortasında kalacak şekilde, imal edilen mamulün kaynaklı birleştirme yerinden veya deney için uygun bir konumda ya da kaynaklı deney parçasından enlemesine alınmalıdır.
Alın kaynaklarının boyuna eğme deneyi için kullanılacak deney numunesi, imal edilen mamulün kaynaklı birIeştirme yerinden veya kaynaklı deney parçasından boylamasına alınmalıdır.
Giydirilmiş eğme deney numunesinin yeri ve yerleşimi, uygulama standardı veya taraflar arasındaki anlaşma vasıtasıyla belirlenmelidir.

İşaretleme
Her bir deney parçası, çıkarılıp alındığı imal edilen mamuldeki veya kaynaklı birleştirmedeki kesin yerinin tayini için işaretIenmelidir.
İlgili uygulama standardı tarafından gerekli görüIdüğünde çalışma yönü (haddeleme veya ekstrüzyon) işaretIenmeIidir.
Bir deney numunesi, alındığı deney parçasındaki kesin yerinin tayini için işaretIenmelidir.
Deney parçasından alındığında, her bir deney numunesi işaretlenmelidir.

Isıl işlem ve/veya yaşlandırma
Deneye tâbi tutulacak kaynaklı birleştirmeyle ilgili uygulama standardı tarafından belirtilmedikçe veya müsaade edilmedikçe, kaynaklı birleştirmeye veya deney numunesine hiçbir ısıl işlem uygulanmamalıdır. Her bir ısıl işlemin ayrıntıları, deney raporlarına kaydedilmelidir. Alüminyum alaşımIarında tabiî yaşlanma meydana geIdiğinde, kaynak işlemi ile deney arasında geçen süre kaydedilmelidir.
Numune çıkarma
Deney numunesinin çıkarılması için kullanılacak mekanik veya ısıl işlemler, malzemenin özelliklerini değiştirmemelidir.
Çelik
8 mm.den fazla olan kalınlıklar için makasla kesmeye müsaade edilmez. Kaynaklı plâka veya deney parçasından deney numunesini çıkarmak için kesme yüzeylerini etkileyebilen, ısıI kesme veya diğer kesme metotları kullanıldığında, kesimler deney numunesine 8 mm veya daha büyük uzaklıktaki bir mesafede yapılmalıdır. Ancak, her durumda bu mesafe, kullanılan kesme işIemine göre, deney sonuçlarını değiştirebiIen metalurjik etkilere sebep olmayacak yeterlilikte olmalıdır.
Diğer metalik malzemeler
Makasla kesmeye ve ısıl kesmeye müsaade edilmez. Sadece talaşlı işlem (testere veya freze gibi) kullanılmalıdır.
Numunelerin hazırlanması
Numuneler, esas metal ve kaynak metalinin her ikisi de etkilenmeyecek şekilde hazırlanmalıdır.
Yeri
Bir alın kaynağının enine kök ve yüzey eğme deneyleri (RBB ve FBB) (Şekil 1a)
Enine kök ve yüzey eğme deneyleri için deney numune kalınIığı .a., kaynaklı birleştirmeye bitişik esas metalin kalınlığına eşit olmalıdır.
İlgili bir uygulama standardı, 30 mm.den daha büyük olan tam kaIınlığın deneye tâbi tutulmasını
gerektirdiğinde, kaynaklı birleştirmenin tam kaIınlığı kapsayacak şekiIde birkaç deney numunesi
alınabilir.
Bu durumlarda, deney numunesinin kaynaklı birleştirme kalınlığı içindeki yeri tanımlanmalıdır.
Bir alın kaynağının enine kenardan eğme deneyleri (SBB) (Şekil 1b)
Kenardan eğme deneyi için deney numune genişIiği .b., kaynaklı birleştirmedeki esas malzemenin
kalınlığına eşit olmalıdır. Numune, en az 10 mm ± 0,5 mm bir a kalınlığına ve b ? 1,5 a oranına sahip olmalıdır.
KaIınlık .a. ve eğme mandreli çapı .d. arasındaki oran, iIgili uygulama standardının şartIarına uygun oImalıdır.
Birleştirme kaIınIığı, 40 mm.yi aştığında, her bir deney numunesi genişIiği .b. nin 20 mm ilâ 40 mm aralığında kalması şartıyIa, kaynaklı birleştirmeden bir deney numunesi yerine birkaç tane deney numunesi alınmasına müsaade edilir. Bu gibi durumlarda, kaynaklı bileştirme kalınIığı içindeki deney numunesinin yeri tanımlanmalıdır.
Bir alın kaynağının boyuna eğme deneyleri (RBB-kök ve FBB-yüz) (Şekil 1c)
Boyuna eğme deneyleri için deney numunesi kaIınIığı .a., kaynaklı birIeştirme yerine yakın olan esas malzeme kaIınIığına eşit olmalıdır. Deney parçası kaIınlığı .t. 12 mm.den büyük olduğunda, deney numune kaIınlığı .a., 12 mm ± 0,5 mm.ye eşit olmalı ve kaynak yüzeyi veya kökü gerilmeye maruz bırakılmalıdır.
Bir alın kaynaksız giydirmenin yüzey eğme deneyleri (FBC) (Şekil 1d)
Yüzey eğme deneyleri için deney numune kaIınIığı .a., esas malzeme kaIınIığı+ giydirme kalınlığı, en çok 30mm’ye kadar eşit olmalıdır.
Esas malzeme + giydirme kalınlığı 30 mm’yi aştığında, uygulama standardı veya anlaşma tarafları arasındaki anlaşmaya göre belirlenen .a. kalınlığında bir deney numunesi yapmak için esas malzemeden talaş kaldırmaya izin verilir.

Bir alın kaynaksız giydirmenin kenardan eğme deneyleri (SBC) (Şekil 1e)
Kenardan eğme deneyleri için deney numune genişliği .b., esas malzeme + giydirme kalınlığı, en çok 30 mm’ye kadar eşit olmalıdır. Numune, en az 10 mm ± 0,5 mm bir a kalınlığına ve b ? 1,5 a oranına sahip olmalıdır.
Esas malzeme + giydirme kalınlığı 30 mm’yi aştığında, uygulama standardı veya taraflar arasındaki anlaşmaya göre belirlenen .b. genişliğinde bir deney numunesi yapmak için esas malzemeden talaş kaldırmaya izin verilir.
Bir alın kaynaklı giydirmenin enine yüzey eğme deneyleri (FBCB) (Şekil 1f)
Bir alın kaynaklı giydirmenin enine yüzey eğme deneyleri için deney numune kalınlığı .a., esas
malzeme + giydirme kalınlığına eşit olmalıdır.
Bu durumda kaynağın yeri, deney numunesinin ortasında veya deney için uygun bir konumda
kalmalıdır.
Deneyin amacı, alın birleştirme ve giydirmenin her ikisinin de tam birleşmesi olduğunda ve birleşme yerinin kalınlığı, 30 mm.yi geçtiğinde Madde 5.5.2.1 tanımlandığı gibi çeşitli numuneler, alınabilirler.
Deneyin amacı sadece giydirme olduğunda ve numune kalınlığı a, 30 mm.yi aştığında esas malzeme üzerinde daha fazla deney gerekmez.

Boyutlar
Uzunluk
Deney numunelerinin uzunIuğu, .Lt., Lt ?1+2 R ve en az uygun uygulama standardlarının şartlarını
karşılayacak şekilde olmalıdır.
Kalınlık
Kalınlık .a., Standardın Madde 5.5.2.de verilmiştir.
Genişlik
a) Enine kök veya yüzey eğme deneyleri:
1) Plâkalar için:
-Çelik için deney numune genişIiği .b., en az 20 mm olmak kaydıyla, numune kalınIığı .a. nın 1,5
katından daha az olmamalıdır.
-Alüminyum, bakır ve bunların aIaşımIarı için deney numune genişIiği .b., en az 20 mm olmak
kaydıyla, 2a.dan az olmamalıdır.
2) Borular için deney numune genişIiği .b. en az aşağıdaki gibi olmalıdır:
-Boru çapı ?50 mm olan borular için: t + 0,1 D (en az 8 mm),
-Boru çapı > 50 mm olan borular için: t + 0,05 D (en az 8 mm ve en çok 40 mm).
b) Enine kenardan eğme deneyleri:
Genel olarak, deney numune genişIiği .b., kaynaklı birIeştirmenin yanındaki esas malzeme kaIınIığına eşit olmalıdır.
c) Boyuna eğme deneyleri:
Deney numune genişIiği .b.; Ls: İşleme sonrası kaynağın en büyük genişliği
b = Ls + 2b1 (Çizelge 1)
olmalıdır.

Kenarlar
Deney numunesinin gerilmeye maruz yüzeyi üzerindeki kenarlar, en fazla 3 mm olmak üzere 0,2 a.yı aşmayacak bir r yarıçapına mekanik araçlar vasıtasıyla yuvarlatılmalıdır
Yüzey Hazırlama
Numune hazırlamanın son aşamaIarı, yüzeyde çekme sertIeşmesi veya aşırı malzeme ısınmasından
kaçınmak için gerekli uygun tedbirler alınarak, taIaş kaldırma işIemi veya taşIama ile elde edilmelidir.
İIgiIi uygulama standardı ve / veya taraflar arasındaki anlaşma vasıtasıyla aksi belirtilmedikçe,
kaldırılmaması gerekli olan yanma oIuğu hariç, numune yüzeyi . l. boyunca deney numunesi yönüne çapraz konumdaki çizik ve çentiklerden temizIenmiş olmalıdır.
Deney numunesi yüzeyleri, ilgili uygulama standardında ve / veya anlaşma tarafları arasındaki
anlaşmada aksi belirtilmedikçe, bütün fazla kaynak metali giderilecek şekiIde taIaş kaldırma işlemine tâbi tutulmalıdır. Aksi belirtilmedikçe, mandrelin karşı tarafına gelen, küçük çaplı boruların iç kısmındaki nüfuziyet dikişine dokunulmadan bırakılmalıdır.

ÖLÇÜLEN DEĞİŞKEN, BİRİMİ ve ÖLÇÜM ARALIĞI
Malafa Çapı :12-125 mm
Mesnetler Arası Mesafe 0-1 metre
Eğme Açısı : 0-180 0

KULLANILAN CİHAZ ve DONANIMLAR
•Alşa Marka hidrolik universal çekme/basma/eğme cihazı Seri No:677
•Açı Ölçer

ÇEVRE ve ORTAM ŞARTLARI
Kaydedilen Laboratuar şartlarında analiz yapılır. TS 205-1 EN ISO 7438 /Şubat 2006 ‘ya göre ve TS EN ISO 5173 /Temmuz 2010 ‘ye göre kaynaklı numunelerde, deney 23 ±5 oC sıcaklık aralığında yapılmalıdır.

ÇALIŞMAYA BAŞLAMADAN ÖNCE YAPILMASI GEREKEN HAZIRLIKLAR
Deney parçalarının standartlara uygunluğunun kontrolü ve boyutlarının kaydedilmesi. Desteklerin uzunluğu ve mandrelin genişliği, deney parçasının çapından veya genişliğinden daha büyük olmalıdır. Mandrelin çapı mamul standardında belirtilir. Mandrel ve destekler uygun sertlikte olmalıdır.
İki destekli ve bir mandrelli makinelerde destekler arası açıklık TS 205-1 EN ISO 7438 /Şubat 2006 Standartının 4. maddesine göre aşağıdaki şekilde hesaplanır ve deney sırasında değiştirilmemelidir. Eğme açısı mamul standardında belirtilen en küçük değerdir. D: mandrel çapı , a: deney numunesi çapı veya kalınlığı

Kaynaklı Numunelerde:
Eğme mandreli ve makara çapı:
Mandrel çapı .d., ilgili uygulama standardında belirtilen şartIara uygun olmalıdır. Bu bilgi yoksa veya istenildiğinde PQR veya WPS standardına göre kalınlığın fonksiyonu olarak seçilir.
Makara çapı, ilgili uygulama standardında aksi belirtilmedikçe, en az 20 mm olmalıdır.
Makaralar arası mesafe:
Makaralar arası mesafe l (Şekil 3a), d + 2a ve d + 3a arasında olmalıdır.

DENEY İŞLEMİNİN YAPILIŞI
•Eğme deneyi yuvarlak, kare, dikdörtgen veya çokgen kesitli bir deney parçasının eğme yönünü ve eğme yükünü değiştirmeden önceden belirlenen bir eğme açısına ulaşılıncaya kadar eğilerek plastik deformasyona uğraması ile gerçekleştirilir.
•Mohr-Federhaff ve Alşa marka hidrolik eğme deney cihazının kullanma kılavuzu takip edilerek deneyler yapılır.
•Kaynaksız numunelerde İlgili mamul standardına göre deneyde ya uygun bir kuvvet altında belirtilen eğme açısına ulaşılır ya da uygun bir kuvvet altında kollar birbirine paralel duruma getirilir veya doğrudan temas ettirilir.
•Deney parçası destekler üzerine yerleştirilir ve uygulanacak kuvvet ile desteklerin tam ortasından eğilir. Kuvvet yavaşça uygulanmalıdır anlaşmazlık durumunda deney hızı olarak (1±0,2) mm/s kullanılmalıdır. Şekil 2a
•İstenilen eğme açısına bir seferde ulaşmak mümkün değilse deney parçasının kollarının ucuna doğrudan bastırılarak eğme deneyi tamamlanır.
Paralel kollarla eğme deneyi istendiğinde, deney parçası önce eğilebilir ve peşinden, kolların paralelliğini sağlayacak kuvvetin uygulanacağı preslerin paralel blokları arasına yerleştirilir. Şekil 2b

Eğme deneyi, ara parça kullanarak veya kullanmadan da yapılabilir. Ara parçanın kalınlığı, ilgili mamul standardı veya anlaşma ile tanımlanmalıdır.
Önceden belirtildiğinde, ilk eğmeden sonra, deney parça kollarının birbiri ile tüm iç yüzeylerinin temas etmesi istendiğinde tedricen eğme kuvveti arttırılarak iç yüzeylerin teması sağlanır
•Eğme deneyi sonuçları deney parçasının alındığı veya çıkarıldığı mamulun standartında belirtilen esaslara göre değerlendirilir. Bu esaslar belirtilmemişse herhangi bir alet kullanılmadan göz ile muayene edilir, görünür bir çatlak yoksa deney sonuçlarının uygunluğu kabul edilir.
•Kaynaklı numunelerin eğme deneyinde, kaynaklı birleştirmenin enine kesitleri veya yüzeylerinden biri gerilme altında olduğunda, kaynaklı bir birleştirmeden enine veya boyuna olarak alınan bir deney numunesinin, eğme yönünü tersine çevirmeksizin, eğmek suretiyle plastik deformasyona tabi tutulurlar.
•Deneye başlamadan evvel hafif makro dağlama yapılarak ergitme bölgesi daha görünür hale getirilebilir.
•Numune yüzeyine dik olarak açıklığın tam ortasında kaynak ekseni üzerine bir mandrel vasıtasıyla bir yükün sürekli ve tedrici olarak uygulanmasıyla gerçekleştirilir. Kaynak, boyuna eğme deneyleri hariç makaralar ortası mesafenin tam ortası olmalıdır. Şekil 3.
•Eğme açısı ilgili uygulama standardında verilen değere ulaştığında deney tamamlanır.
•Eğmeden sonra deney numunesinin değerlendirilmesi yapılmalı dış yüzey ve kenarlarının her ikiside kontrol edilmeli ve ilgili uygulama standardına uygun olarak rapor edilmelidir. Aksi belirtilmedikçe numune kenarları üzerinde uzunluğu 3 mm den daha az olan kusurlar deneyin geçersizliği için bir sebep teşkil etmemelidir.
•Test raporunda ilgili standart, deney numunesinin tanımı, Eğme deney tipi ve sembolü, mandrel çapı, mesnetler arası mesafe, deney sıcaklığı, gözlenen kusurların tip ve boyutları ile Eğme açısı verilmelidir.